Een nieuw geneesmiddel voor een veelvoorkomende mutatie in tumoren betekent een doorbraak in de behandeling van kanker. Portefeuillebeheerder Andy Acker en onderzoeksanalist Augustin Mohedas leggen uit hoe zowel patiënten als biofarmaceutische bedrijven daar baat bij kunnen hebben.

Kernpunten

  • De goedkeuring van het eerste oncologische geneesmiddel dat zogenaamde KRAS-mutaties aanpakt, is een mijlpaal in de behandeling van kanker.
  • Het middel behoort tot een groeiende klasse gerichte kankerbehandelingen waardoor patiëntresultaten enorm kunnen verbeteren.
  • Voor de biofarmaceutische sector kunnen deze geneesmiddelen een aanzienlijke bron van omzetgroei zijn doordat de patiëntvraag en generieke concurrerende middelen de verkoop van oudere producten drukken.

Het werd wel de Death Star van de kankermutaties genoemd, en de ontwikkeling van een medicijn was de zoektocht naar de Heilige Graal van kankeronderzoek. Maar vorige maand keurde de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de eerste behandeling goed die KRAS aanpakt, een van de vaakst muterende kankergenen bij mensen. De mutatie komt vaak voor bij long- en darmkanker en is kenmerkend voor alvleesklierkanker, dat van alle kankertypes het laagste overlevingspercentage na vijf jaar kent. Kort gezegd is deze medische doorbraak - waar ruwweg vier decennia aan gewerkt werd - enorm.

Kankeronderzoek allesbepalend

Dit middel vertegenwoordigt ook een bredere trend in de biofarmacie. Nu steeds meer geneesmiddelen concurrentie van merkloze producten krijgen, richt onderzoek zich steeds vaker op kanker en andere ernstige aandoeningen waarvoor nog geen behandeling bestaat. Tegelijkertijd daalden de kosten van DNA-sequencing van ruwweg 1 miljard dollar aan het begin van deze eeuw (toen het menselijk genoom voor het eerst in kaart werd gebracht), tot een paar honderd dollar nu, waardoor onderzoek naar genetische aandoeningen zoals kanker een enorme vlucht nam. Het netto resultaat daarvan was een enorme toename van nieuwe kankerbehandelingen, die in de afgelopen jaren meer dan 30% uitmaakten van de nieuwe geneesmiddelen die door de FDA zijn goedgekeurd (zie grafiek).

Door de FDA goedgekeurde nieuwe geneesmiddelen (2015–2021)

article-image_biopharmas-targeted-approach-to-growth_chart01_NL
Bron: FDA, gegevens per 7 juni 2021. Het cijfer voor kankerbehandelingen omvat ook middelen tegen de bijwerkingen daarvan.

Volgens ons zal dit patroon zich voortzetten, met aanzienlijke gevolgen voor de biofarmacie. Voor de behandeling van kanker werd eerder grof geschut ingezet. Met chemotherapie en bestraling werd geprobeerd sneldelende cellen te vernietigen, waarbij het bijna niet mogelijk was onderscheid te maken tussen gezond weefsel en tumoren. Nieuwe therapieën richten zich op specifieke 'driver'-mutaties van kankercellen, zoals KRAS, dat tot effectievere en beter verdragen medicijnen leidt die zowel de overlevingskans als de kwaliteit van leven verbeteren.

Een gerichtere aanpak

In gezonde cellen werkt KRAS als een aan-uitschakelaar die de celgroei regelt. Als het gen muteert, kan KRAS blokkeren in de 'aan'-stand waardoor cellen zich ongecontroleerd blijven delen. Met het op KRAS gerichte geneesmiddel dat goedkeuring kreeg van de FDA, Lumakras (sotorasib), werden patiënten met niet-kleincellige longkanker behandeld, het meest voorkomende type longkanker (in de VS krijgen jaarlijks ongeveer 200.000 personen deze diagnose1). Er is meestal geen behandeling meer mogelijk als de ziekte zich in een vergevorderd stadium bevindt. Bij klinische tests zag meer dan een derde van de patiënten die met Lumakras werden behandeld, hun tumoren aanzienlijk kleiner worden. Bovendien hield het effect voor deze patiënten zes maanden of langer aan, wat een aanzienlijke verbetering betekent van de periode waarin de kanker niet verergert.

Lumakras pakt een specifiek mutatietype aan, KRASG12C, dat optreedt bij ongeveer 13% van de patiënten met niet-kleincellige longkanker, maar er bestaan ook andere variaties van de mutatie. In totaal zijn er in 25% van alle tumoren KRAS-mutaties aanwezig, wat een enorme marktkans biedt.2  Er zijn dan ook een flink aantal andere bedrijven dat op KRAS gerichte geneesmiddelen ontwikkelt, waarvan er naar verwachting minstens één later dit jaar om goedkeuring door de FDA zal vragen.

Tot voor kort bleef KRAS moeilijk te bestrijden vanwege de aard van het door het gen gecodeerde eiwit: het had geen duidelijk toegangspunt voor geneesmiddelen. Maar na jaren van onderzoek naar duizenden moleculen vonden biochemici niet alleen een toegangspunt maar ook een typisch kenmerk van eiwitten met een KRAS-mutatie. Dit maakte het voor wetenschappers mogelijk een zeer gerichte behandeling te ontwikkelen waarbij alleen kankercellen worden aangepakt en gezonde cellen gespaard blijven.

Stijgende inkomsten voor de biofarmacie

Technologische vooruitgang maakt dergelijke ontwikkelingen, die de toekomst van kankerbehandelingen zijn, mogelijk. Nieuwe technologieën voor de ontwikkeling van middelen met kleine moleculen maker eerder 'onbehandelbare' doelen behandelbaar. Denk daarbij aan op structuur gebaseerd geneesmiddelenontwerp (dat 3D-visualisatie van proteïnen gebruikt voor medicijnontwikkeling) en gerichte eiwitafbraak (dat het natuurlijke systeem van een cel voor de afvoer van afvalstoffen inzet om kankereiwitten te vernietigen). Het resultaat daarvan is dat het aantal op kanker gerichte middelen dat zich in de laatste klinische testfases bevindt, tussen 2010 en 2019 met 80% toenam volgens een onderzoek dat gepresenteerd werd tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de American Society of Clinical Oncology.3

Tegelijkertijd erkent de farmaceutische industrie het groeipotentieel, en geeft de sector miljarden dollars uit aan onderzoek en ontwikkeling, waarbij ze samenwerken met ontwikkelaars en biotech-firma's overnemen die de pioniers op dit onderzoeksgebied waren. Het gevolg daarvan is dat de verkoop van kankergeneesmiddelen explodeert terwijl de inkomsten uit sommige 'blockbuster' geneesmiddelen4 beginnen terug te lopen nu de generieke concurrentie de kop opsteekt.

Totale franchiseverkopen van topmedicijnen voor geselecteerde farmaceutische en biotechnologiebedrijven

article-image_biopharmas-targeted-approach-to-growth_chart02_NL
Bron: S&P Global Market Intelligence.
Opmerking: Analyse beperkt tot de top drie van geneesmiddelen voor een selectie van grote biotechnologie- en farmaceutische bedrijven. Deze bedrijven zijn: AbbVie Inc., Merck & Co. Inc., Bristol-Myers Squibb Co., Pfizer Inc., Johnson & Johnson, Gilead Sciences Inc., Amgen Inc., Novartis AG, Eli Lilly & Co., Sanofi, AstraZeneca PLC, Novo Nordisk A/S en GlaxoSmithKline PLC. Gebaseerd op 10-K formulieren, gepubliceerde winstcijfers of andere jaarverslagen per 31 december 2020. Voor omzetten die niet in Amerikaanse dollar waren genoteerd, werd de gemiddelde wisselkoers over de desbetreffende rapportageperiode gebruikt.

Wij verwachten dat deze trend in de komende tien jaar zal doorzetten, vooral nu de mogelijkheden van big data en zelflerende systemen toenemen, geneesmiddelen zich op nieuwe doelen richten, en de wereldwijd groeiende middenklasse - die grotendeels vergrijst - steeds vaker op zoek gaat naar nieuwe kankerbehandelingen. Door kankerbehandelingen te integreren in een gediversifieerde pijplijn van nieuwe geneesmiddelen kunnen grote farmaceutische en biotechbedrijven naar onze mening hun groei waarborgen, de negatieve gevolgen van het aflopen van octrooien opvangen en beleggers mogelijk verrassen.

*Bijkomende informatie:

De sectoren binnen de gezondheidszorg zijn onderworpen aan overheidsregulering en terugbetalingstarieven, evenals aan de goedkeuring van producten en diensten door de overheid, wat een significant effect kan hebben op de prijs en de beschikbaarheid, en wat sterk kan worden beïnvloed door snel verouderende producten en octrooien die vervallen.

1American Cancer Society. Schatting voor 2021, per 12 januari 2021.
2The University of Texas MD Anderson Cancer Center, per 12 februari 2021.
3"Temporal Trends in Oncology Drug Revenue Among the World’s Major Pharmaceutical Companies: A 2010-2019 Cohort Study", Daniel E. Meyers, M.D., M.Sc., University of Calgary. 2021 Annual ASCO Meeting, 4 juni 2021.
4Een 'blockbuster' geneesmiddel wordt gedefinieerd als een middel met een jaaromzet van 1 miljard Amerikaanse dollar of meer.